Folat (vit B9), suda çözünebilen, insan vücudunda sentezlenemeyen önemli bir B vitamini türüdür. Doğal olarak oluşan folik asit, hem hayvansal hem bitkisel kaynaklı besinlerde bulunur.

Folik asit;

  1. DNA sentez ve tamiri
  2. Eritrosit (alyuvar) ve lökosit (akyuvar) sentezi,
  3. Büyüme ve gelişme
  4. Önemli bir hastalık belirteci olan serum homosistein seviyesinin düşürülmesinde görev alır. (1)

Folik asit ince bağırsaktan emildikten sonra karaciğere giderek orada metabolize olur. Folik asit, DHFR MTHFR enzimleri sayesinde aktif formu olan 5-metiltetrahidrafolat formuna dönüşmektedir. (1) Fakat Türkiye’deki her 10 kişiden 4’ü folik asidi yeterli ölçüde aktif formuna dönüştürememektedir. (2)

Folat eksikliğinin belirtileri nelerdir?

Folat eksikliğinin belirtileri genellikle diğer vitamin eksiklikleri belirtileri ile karıştırılabilir. 

Folat eksikliğinde kırmızı kan hücreleri yeterli miktarda üretilemez. Bu duruma anemi(kansızlık) adı verilir. Kırmızı kan hücreleri dokulara oksijen taşımakla görevlidir. Anemi durumunda dokulara yeterli oksijen taşınamadığı için kronik yorgunluk ortaya çıkabilir. Anemi sebebiyle folat eksikliğinde kilo kaybı, soluk cilt, nefes darlığı, sinirlilik gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Bunun yanı sıra folat eksikliği ağız yaraları, dil şişmesi, büyüme ve gelişmede geriliğe neden olabilir.

Folat, özellikle çocuk doğurma çağındaki kadınlarda önemlidir. Hamilelik sırasında folat eksikliği doğum kusurlarına yol açabilir. (1)

Folat eksikliğine ne sebep olur?

Folat suda çözünen bir vitamindir. Vücutta depolanmaz. Bu nedenle eksiklik gelişmemesi için düzenli folat alımı önemlidir.

Diyet ile yetersiz alım

Taze meyve ve sebzelerden fakir bir diyet folat eksikliğinin ana nedenidir. Diyet ile yeterli folat alınamaması sadece birkaç hafta içinde eksikliğe neden olabilir. Besinlerin pişirilmesi, kızartılması, işleme tabi tutulması besindeki folik asit düzeyini %50’ye varan oranlarda düşürmektedir. Ispanağın pişirilmesi ile folik asit seviyesinde %49, brokolide ise %44 oranında düşüş görülmüştür. (3)

Genetik Faktörler

Bazı insanlar, besinlerden alınan folatı ve folatın sentetik formu olan folik asidi vücutta kullanılabilen form olan metilfolata doğru ve verimli bir şekilde dönüştürmekten alıkoyan bir genetik mutasyona sahiptir. (Public health nutrition, 4(2b), 493-497) .Yapılan araştırmalara göre Türkiye’deki her 10 kişiden 4’ü folik asidi yeterli ölçüde aktif formuna dönüştürememektedir. (2)

Bu kişiler folat eksikliğinden korunmak için aktif formda folat içeren takviyeler kullanmalıdır.

Hastalıklar

Gastrointestinal sistemde emilimi etkileyen hastalıklar folat eksikliklerine neden olabilir. (4)

  • Crohn hastalığı
  • Çölyak hastalığı
  • Bazı kanser türleri
  • Diyaliz gerektiren ciddi böbrek problemleri

Bazı ilaçlar

Epilepsi tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, bazı antibiyotikler, doğum kontrol hapları folat eksikliğine neden olabilirler. Özellikle uzun süreli doğum kontrol yöntemi olarak oral kontraseptif kullanan kadınların hamilelik düşünmeden önce folat seviyelerini kontrol ettirmeleri, doğum defektlerini azaltmak için etkili olabilir. (4)

Aşırı alkol alımı

Alkol folat emilimini engeller. Ayrıca idrar yoluyla folat atılımını arttırır.(4)

  1. Journal of Nutrition, 146(1), 1-8
  2. Kalıtsal Trombofili Tanı ve Tedavi Klavuzu 2011, Türk Hematoloji Derneği
  3. Br J Nutr. 2002 Dec;88(6):681-8
  4. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica 46, no. sup7 (1967): 13-37

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir